Tuin winterklaar maken: voor de nachtvorst en op droge grond

Wanneer u begint en waarom het weer belangrijker is dan de datum

Ik begin als het meeste blad gevallen is en het gras nauwelijks nog groeit. Een vaste datum is er niet: de eerste nachtvorst en de eerste strenge vorst verschillen sterk per jaar en per plek. In een open polder of een laag stuk tuin kan het eerder vriezen dan in een beschutte stadstuin. Houd daarom de weersverwachting in de gaten en breng vorstgevoelige planten in veiligheid voordat de eerste nachtvorst komt.

Kies een droge dag. Op natte klei en veen trapt u de grond dicht, waardoor water in de winter blijft staan en wortels stikken. Op bevroren grond werkt u helemaal niet: bevroren grassprieten breken als u erop loopt en u ziet in het voorjaar uw voetstappen als bruine plekken terug.

Het gazon: blad eraf en een laatste maaibeurt

Blad op het gras houdt licht en lucht tegen. Na twee of drie weken wordt het gras eronder geel en krijgt mos vrij spel. Hark of blaas het blad daarom elke week van het gazon, zeker onder bomen. Een grasmaaier op hoge stand met opvangbak werkt ook: die zuigt het blad op en hakt het meteen fijn.

Maai voor het laatst als het gras stopt met groeien, vaak in november. Zet de maaier op ongeveer 5 centimeter. Te kort gemaaid gras staat kaal in de vorst, te lang gras gaat liggen en rot. Verticuteren doet u meestal in het voorjaar en eventueel in het vroege najaar, maar niet meer bij koud, nat weer of vlak voor de winter. Najaarsmest kunt u vaak nog in oktober of begin november strooien zolang het gras nog groeit; volg de dosering op de verpakking en strooi niet op bevroren of zeer natte grond.

De border: laten staan, afdekken en alleen het rotte weghalen

Knip vaste planten nu niet af. Holle stengels en zaadhoofden beschermen het hart van de plant tegen vorst, insecten overwinteren erin en vogels eten de zaden. Ik knip pas af in maart. Haal alleen weg wat slap en rottend over andere planten ligt, zoals het blad van hosta's.

Het blad uit het gazon brengt u naar de border. Leg ongeveer 5 centimeter tussen de planten en onder de heesters, maar niet bovenop het hart van de plant. Dat blad houdt de grond warmer, beschermt het bodemleven en is in het voorjaar grotendeels verteerd. Eikenblad en walnotenblad verteren traag; die kunt u beter fijn gemaaid gebruiken. Heeft u geen blad, dan werkt compost even goed.

Rozen snoei ik in het najaar niet; de hoofdsnoei gebeurt in het voorjaar. Ik haal nu hooguit losse, beschadigde of hinderlijk lange takken weg, zodat de wind de plant niet loswrikt. Hortensia's laat u met uitgebloeide bloemen staan; die beschermen de knoppen eronder. Voor hagen geldt een eigen ritme, zie wanneer u een beukenhaag snoeit.

Potten en vorstgevoelige planten

Planten in potten hebben het zwaarder dan planten in de grond, omdat de vorst van alle kanten bij de wortels komt. Zet de potten bij elkaar tegen de huismuur, uit de wind. Zet ze op potvoetjes van een paar centimeter zodat water weg kan lopen; een pot die op de tegels staat en vol water staat, kan bij vorst barsten.

Wikkel de pot in jute of vliesdoek, geen plastic, want daaronder vormt zich condens en gaat de plant rotten. Citrus moet vorstvrij overwinteren op een lichte, koele plek. Een vorstvrije kas of serre is daarvoor het best; in huis is de lucht vaak te droog en krijgt de plant te weinig licht. Hoeveel vorst olijf en oleander verdragen, verschilt per soort, leeftijd, standplaats en vooral of ze in een pot staan. Oleander is doorgaans gevoeliger dan olijf. Bescherm ze in een pot tijdig of zet ze vorstvrij zodra er vorst wordt verwacht.

Dahlia's graaft u op zodra het loof is afgestorven en voordat de grond bevriest. Zwart blad na de eerste nachtvorst is een goed teken, maar wacht daar niet op als er strenge of langdurige vorst wordt aangekondigd. Laat de knollen kort opdrogen, maar laat ze niet uitdrogen. Bewaar ze koel en vorstvrij, luchtig in bijvoorbeeld licht vochtig materiaal, en kijk ze regelmatig na op uitdrogen en rot.

Water, grond en gereedschap

Sluit de buitenleiding af met het kraantje binnen, zet de buitenkraan open en laat de leiding volledig leeglopen. Alleen de buitenkraan openzetten is niet genoeg: de leiding moet binnen afsluitbaar zijn en helemaal leeg kunnen lopen, bijvoorbeeld via een aftapkraantje of aftapdopje bij de binnenkraan. Het water dat in de leiding achterblijft, zet bij vorst uit en kan de leiding laten scheuren. Twijfelt u of uw leiding goed leegloopt, laat de installatie dan nakijken. Tuinslangen maakt u leeg en legt u binnen. Een beregeningsinstallatie maakt u vorstvrij volgens de voorschriften van het systeem: sommige laat u leeglopen, andere moeten met perslucht worden uitgeblazen, en verkeerd uitblazen kan schade geven. Meer daarover leest u bij beregening.

Spitten laat ik meestal achterwege of beperk ik, omdat het de bodemstructuur en het bodemleven verstoort. Op zware klei kan grof losmaken van een leeg moestuinbed soms nuttig zijn: de vorst maakt de kluiten kruimelig. Doe dat alleen als de grond voldoende droog is. Compost of blad als deken kunt u zowel op klei als op zand gebruiken. Maak tot slot het gereedschap schoon, slijp de snoeischaar en vet het metaal licht in. Een benzinemaaier laat u leeglopen of draait u leeg, zodat de benzine niet in de motor oud wordt.

Zo doe ik het, stap voor stap

1. 1

   Blad van het gazon en de paden

   Ik begin met het gras en de bestrating, want daar doet blad de meeste schade en maakt het paden glad. Ik hark het blad naar de rand en breng het met de kruiwagen naar de border. Dit herhaal ik wekelijks zolang er blad valt.

2. 2

   Laatste keer maaien

   Op een droge dag zet ik de maaier op ongeveer 5 centimeter en maai ik met de opvangbak erop. Zo gaat het laatste blad meteen mee. Daarna maak ik de maaier schoon en laat ik de tank leeglopen.

3. 3

   Border nakijken en afdekken

   Ik knip alleen weg wat rot of over andere planten heen ligt en laat de rest staan. Daarna verdeel ik ongeveer 5 centimeter blad of compost tussen de planten, met het hart vrij. Bij rozen haal ik hooguit losse, beschadigde of hinderlijk lange takken weg; de echte snoei bewaar ik voor het voorjaar.

4. 4

   Potten verzetten en inpakken

   Ik zet de potten bij elkaar tegen de huismuur op voetjes en wikkel ze in jute. Citrus gaat naar een lichte, koele en vorstvrije plek, liefst een kas of serre; olijf en oleander in een pot bescherm ik tijdig of zet ik vorstvrij als er vorst wordt verwacht. Dahlia's graaf ik op zodra het loof is afgestorven en voordat de grond bevriest.

5. 5

   Water eruit en gereedschap opbergen

   Ik draai het kraantje binnen dicht, zet de buitenkraan open en laat de leiding volledig leeglopen, zo nodig via het aftapkraantje binnen. Slangen gaan leeg en opgerold naar binnen. Tot slot maak ik het gereedschap schoon, slijp ik de schaar en vet ik het metaal licht in.